De Belgische energiemarkt

De Belgische Energiemarkt is in twee fasen geliberaliseerd, in 2003 Vlaanderen en in 2007 Brussel en Wallonië. Het doel van de liberalisering van de energiemarkt is een einde maken aan bepaalde monopolies en de consument zijn leverancier vrij te laten kiezen. Concreet moeten de productie, het transport, de distributie en de levering van gas en elektriciteit door aparte bedrijven worden verzorgd.

In deze geliberaliseerde markt, d.w.z. een markt waar de concurrentie speelt, hebt je als consument hoofdzakelijk te maken met twee soorten spelers: leveranciers en distributienetbeheerders. Belangrijke andere partijen zijn de federale regulator, producenten en importeurs.

Energieleveranciers

Bij de Energieleveranciers sluit je een energiecontract af. Zij kopen de benodigde energie voor jou in bij de producenten en bepalen zo de energiekosten. Samen met de o.a. de netbeheerderskosten voor transport en distributie, en de belastingen wordt de energiefactuur opgebouwd. Het geheel wordt gefactureerd door de leverancier, maar enkel het gedeelte van de energiekosten houdt hij zelf bij. De rest gaat naar de netbeheerders en de overheid.

Distributie- en Transportnetbeheerders

De Distributienetbeheerders (DNB’s) en Transportnetbeheerders (TNB’s) zijn verantwoordelijk voor het vervoer van de energie van de centrale tot bij de verbruiker. De elektriciteit vertrekt op hoogspanning uit de centrale op het transportnet. Het gas wordt uit het buitenland op hoge druk aangevoerd via pijpleidingen of met schepen via Zeebrugge en andere terminals. Het transportnet wordt beheerd door een TNB en kan je vergelijken met een autosnelweg. Autosnelwegen hebben afritten, regionale wegen en kleine straatjes nodig om tot de voordeur te komen. Dit deel van het netwerk noemen we het distributienet en dit wordt beheerd door een DNB. 

Er zijn in België twee TNB’s, namelijk Elia voor elektriciteit en Fluxys voor gas. In Brussel is er één DNB, namelijk Sibelga. In de andere gewesten zijn er verschillende DNB´s. waaronder Eandis, Ores en Infrax. Elke distributienetbeheerder heeft het netmonopolie in zijn werkgebied.

Producenten en invoerders

Alles begint met de productie van elektriciteit en de invoer van gas. Verschillende bedrijven beconcurreren elkaar om hun energie te verkopen aan de energieleveranciers, die de energie op hun beurt verkopen aan hun klanten. Het is echter mogelijk dat hetzelfde bedrijf zowel energie produceert als energie verkoopt aan consumenten.

Evenwichtsverantwoordelijke of Bevrachter

De productie en het verbruik van elektriciteit en (in mindere mate) de injectie en het verbruik van aardgas moet altijd in evenwicht zijn op het net. Als er geen evenwicht is, kan de netspanning variëren, de frequentie veranderen en uiteindelijk zelfs de stroom uitvallen.

Voor elektriciteit is de rol van evenwichtsverantwoordelijke essentieel. Hij verzamelt alle gegevens over productie en afname van een klantenportefeuille om zo de vooruitzichten voor de volgende dag te maken met enerzijds de vraag en anderzijds het aanbod. Die vooruitzichten of nominaties geeft hij door aan Elia, die daardoor de verwachte belasting van het net kent.

Voor aardgas is de bevrachter of vervoernetgebruiker de tegenhanger van de evenwichtsverantwoordelijke. Hij houdt het verbruik en de aanvoer van aardgas in evenwicht (de vraag en het aanbod). De vervoernetgebruiker bepaalt de verbruiksprognoses of ‘nominaties’ en geeft ze door aan Fluxys.

Traders en Beurzen

Energieleveranciers zonder eigen productie moeten energie aankopen bij een producent of op energiebeurzen. De BelPEx elektriciteitsbeurs bestaat sinds 2005 en is voor 100% in handen van APX-Endex. De BelPEx heeft een day ahead en een intra-day markt waar elektriciteit verhandeld wordt voor respectievelijk de volgende dag of voor de dag zelf.

Daarnaast bestaan er ook zogenaamde ‘Hubs’ of bilaterale markten waar handel in elektriciteit en aardgas op langere termijn (maand-, jaarcontracten) wordt gedaan.

Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas

Afgekort wordt deze instelling de CREG genoemd en fungeert deze als de federale regulator. Deze gaat na of alle marktspelers de regels respecteren. De CREG geeft de overheid advies, keurt de transporttarieven goed en berekent het sociaal tarief. In Brussel is dit Brugel, in Vlaanderen de Vreg en in Wallonië de Cwape.

Hieronder een visueel overzicht van de verschillende partijen in de Belgische energiemarkt.

Belgische Energiemarkt